استاد عبدالعظیم قریب ادیب معاصر ایران و بنیانگذار دستور زبان فارسی نوین بود .
قریب، فرزند میرزا علی سررشتهدار در مرداد ۱۲۵۸ خورشیدی (رمضان ۱۲۹۶) در روستای
گرکان، از توابع شهرستان آشتیان زاده شد. مقدمات زبان فارسی و عربی را در زادگاه خود آموخت. در
نوجوانی در سال ۱۳۱۱ ه.ق به تهران آمد و نزد استادان بزرگ آن روزگار به تحصیل و فراگیری
زبان و ادبیات عرب، علم اصول، هیئت و نجوم پرداخت. منطق و حکمت را در مدرسهٔ سپهسالار جدید
نزد میرزا طاهر قریبت نکابنی و زبان فرانسوی را در مدرسهٔ دارالفنون فراگرفت .
میرزا عبدالعظیم خان قریب در سال ۱۳۱۷ ه.ق به استخدام وزارت معارف درآمد و در مدرسه علمیه
که تنها آموزشگاه به شیوه جدید بود به تعلیم دانشآموزان مشغول گردید. از سال ۱۳۲۴ ه. .ق
تدریس در مدرسهٔ نظام را آغاز کرد و مدتها با وجود پیری مدرسهٔ نظام را ترک نکرد و برخی از رجال
بعدی ایران همچون کلنل محمد تقی پسیان از شاگردان او بودند.
از سال ۱۳۲۰ قمری در مدرسهٔ دارالفنون و سپس در دارالمعلمین مرکزی (بعداً دانشسرای عالی) از
نخستین دورهٔ تأسیس آن شروع به تدریس ادبیات فارسی کرد. قریب همچنین در مدرسه سیاسی و
مدرسه ایران و آلمان نیز تدریس می کرد و ضمن آنکه درس فارسی می داد، در کلاس درس
آموزگاران آلمانی حضور می یافت تا سبک نوین تدریس را از آنان فراگیرد و به کار ببرد.
هنگامی که دانشگاه تهران تأسیس شد، قریب از اولین کسانی بود که به مقام استادی دانشگاه برگزیده شد
و در دانشکده ادبیات عهدهدار تدریس زبان و دستور فارسی شد. او این سمت را تا پایان عمر به عهده
داشت. وی به عضویت فرهنگستان ایران نیز انتخاب ‘گردید و از اعضای برجسته این فرهنگستان به
شمار می رفت .
عبدالعظیم قریب در زبان و ادبیات فارسی و عربی تسلط بیمانندی داشت و حدود ۵۸ سال از عمرش
را با عشق و علاقه صرف تدریس دستور زبان فارسی و تعلیم و تربیت فرهیختگان ایران کرد. زمانی
که وی تدریس را آغاز نمود، در مدارس به زبان فارسی اهمیتی داده نمیشد و متون مناسب برای
تدریس این زبان به محصلان در دسترس نبود یا اصلاً وجود نداشت. وی قواعد زبان فارسی با به سبک
دستورهای فارسیزبان اروپایی تدوین کرد و دستور زبان فارسی را در چهار جلد تألیف کرد. وی
منتخباتی از نظم و نثر استادان زبان فارسی را به نام فرائدالادب (۱۳۴۳ قمری) تهیه کرد که سالها در
مدارس تدریس میشد. قریب نخستین استادی بود که دستور زبان فارسی را در قالبی ساده و روشن
تدوین کرد و تدریس آن را به صورت ماده مستقل در مدارس رواج داد. از دیگر فعالیتهای فرهنگی
قریب، جمعآوری حدود هزار جلد کتاب نفیس خطی بود که در کتابخانه بزرگ خود نگهداری می کرد.
استاد عبدالعظیم قریب در سال ۱۳۲۶ طی جشنی از سوی دانشگاه تهران مورد تقدیر قرار گرفت و به
پاس خدمات علمی و فرهنگی خود به دریافت نشان ویژه دانشگاه تهران نائل گردید و یکی از تالارهای
دانشگاه نیز به نام وی نهاده شد.
درگذشت
دکتر عبدالعظیم قریب در 3 فروردین 1344)، م به دلیل زمین خوردن دچار شکستگی استخوان پای
چپ شد و پس از چند روز با توجه به کهولت سن در ۸۶ سالگی درگذشت. خانه او در روستای گرکان
به مرکز مطالعات دستور زبان فارسی و موزه بدل شده است.
آثار
مهمترین آثار و تألیفات وی عبارتند از:
- فرائد الادب
- نظم و نثر منتخب ۶ جلد چاپهای متعدد
- دستور زبان فارسی ۴ جلد -قواعد فارسی در صرف و نحو
- بدایه الادب (۱۳۲۴ ه .ق) – قرائت فارسی در ۲ جلد (به دستور وزارت فرهنگ و با همکاری تنی
چند ازدانشمندان) - تصحیح و تحشیه کلیله و دمنه (۱۳۰۸ ه .ش)
- تصحیح و تحشیه گلستان سعدی (۱۳۱۰ ه.ش)
- منتخب کلیله و دمنه (۱۳۲۰ ه.ش)
- تصحیح و تحشیه بوستان سعدی (۱۳۲۸ ه. ش
نظر استاد سعید نفیسی
استاد نفیسی، نویسنده و ادیب معاصر که یکی از شاگردان دکتر قریب بوده است درباره شخصیت
او نوشته:«پس از آنکه برای تکمیل دانش مرا به اروپا فرستادند، تاکنون که کمتر روز و شبی گذشته
است که با کاغذی یا قلمی دیدار تازه نکرده باشم در جدیترین موارد درس و بحث و تألیف و تحقیق
وتتبع همواره یکی از استوارترین سرمشقها و زندهترین راهنمایان من سیمای نجیب دکتر قریب
بزرگوار بوده است. از روزی که وارد زندگی علمی ایران شدهام چه در آموزشگاههایی که افتخار
تدریس در آنها را داشتهام و چه در انجمنها و مجامع علمی این روزها بیشتر در دانشکده
ادبیات و فرهنگستان همواره از همنشینی با این استاد که گذشت روزگار مرا سرانجام از همکاری
با او بهرهجویی کرد، شاید بیش از شاگردان دیگرش به دیدار دلفزایش کامیاب میشوم و شاید بر من
بیش از دیگران روا باشد که این بزرگمرد را بستایم.»
Recent Comments/نظرات اخیر