نقد ها را بود آیا که عیاری گیرند
تا همه صومعه داران پی کاری گیرند
« حافظ »
عبدالعلی دستغیب محقق ؛ منتقد ادبی، نویسنده و مترجم ایرانی،؛ در ۱۶ آبان ۱۳۱۰
خورشیدی در شیراز به دنیا آمد. پدرش جواد، کارمند وزارت معارف (فرهنگ و آموزش و
پرورش بعدی) در شهرستانهای فیروزآباد و جهرم بود. عبدالعلی دستغیب تحصیلات
ابتدایی و دوره اول متوسطه را در فیروزآباد و جهرم انجام داد. سپس وارد دانشسرای
مقدماتی شیراز شد و پس از فراغت از تحصیل، به تدریس در دبستانهای کازرون و
نورآباد ممسنی پرداخت. وی پس از ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ به دلیل فعالیت سیاسی
بازداشت شد و یک سال را در زندان شیراز گذراند .
دستغیب در سال ۱۳۳۷ برای ادامه تحصیل به تهران رفت و وارد دانشسرای عالی شد.
پس از گذراندن دورهٔ سه سالهٔ دانشسرای عالی در رشتهٔ فلسفه و علوم تربیتی، فوق
لیسانس همین رشته را ادامه داد، اما به دلیل موانعی درس را رها کرد. از آن پس تا سال
۱۳۵۹ به تدریس ادبیات، نقد ادبی و جامعه شناسی هنر در دبیرستانها، مدارس عالی و
دانشسراهای مقدماتی در شیراز و تهران پرداخت. وی در سال ۱۳۵۹ به درخواست خود
بازنشسته شد و از آن پس توانست وقت بیشتری را به مطالعه و نگارش اختصاص دهد.
عبدالعلی دستغیب از سال ۱۳۲۶ در روزنامههای شیراز همچون بهار ایران و پارس،
و سپس در مجلهها و روزنامههای تهران همچون اطلاعات، کیهان، سخن، فردوسی،
نگین، روشنفکر، امید ایران، پیام نوین، راهنمای کتاب، آینده، آدینه، ، کیهان فرهنگی،
نیستان و ادبیات داستانی، مقالهها و مطالب متعددی در زمینههای تاریخ، فلسفه،
جامعهشناسی و هنر نوشتهاست.
وی بیش از ۵۰ عنوان کتاب ترجمه یا تألیفی در زمینههای نقد ادبی و فلسفی، شعر نو و
ادبیات فارسی، ترجمههای متعددی از فلاسفهٔ غربی؛ هگل، نیچه، راسل و دیگران را، در
کارنامهٔ خود دارد .همچنین، در سال ۱۳۸۲ طی مراسمی در صدا و سیما، دستغیب به
عنوان چهره ماندگار در رشته نقد ادبی شناخته شد و موفق به دریافت لوح تقدیر و جایزه
گردید.
ویژگی های نقد دستغیب
ویژگـی های نقد دستغیب بهره گیری از نثر ساده و مـتمایل بـه زبـان عامیانه از ویژگی
های مثبت و دلپذیر آثار دستغیب، نثر ساده و روان و زبان شیرین آنهاست. دستغیب نهایت
تـلاش خـود را در ساده و فارسی نویسی به کار می بندد و یکی از ویژگی های سبکی او
را بـاید اسـتفاده از واژگـان و اصطلاحات زبان عامیانه در متن دانست. این سبک نگارش
از جمله مواردی است که دستغیب از روزنامه نگاری وام گـرفته و تـا انتها نیز به
استفاده از آن پایبند می ماند
او شـعر یا داسـتانی را موفق می داند که در آن بیش از هر چیز به اجتماع و مسایل و
مشکلات مربوط به آن پرداخـته شـده است. دستغیب در هیچ کدام از کتاب های خود، روش
یا معیار خاصی برای نقد و تحلیل معرفی نمی کند. هر جـا لازم بـبیند به نقد ساختار و
عناصر داستان یا محتوای اثر می پردازد دستغیب در تـوضیح شـیوه نقد خود به این
نکته اشاره می کند که در کارهای نخست خویش، بـسیار ذوقـی عمل کرده اما به تدریج
و با مـطالعه بـیشتر و آشـنایی با مکتب های فکری و فلسفی متفاوت، تـلاش کـرده است.
دسـتغیب بیش از هرچیز، بـر این باور است که هنر، پدیده ای اجتماعی و زاییده شرایط
جامعه است. برای تحلیل یک اثر ادبی، نخست باید بـه جـستجوی ریشـه های متن و
پایگاه طبقاتی نویسنده در جامعه پرداخـت تـا بـه نـتیجه ای نـزدیک بـه واقعیت رسید
کوتاه سخن آنکه؛ در میان عناصر داستان، بعد از درونمایه، دستغیب بیشترین توجه را
به شخصیت و شخصیت پردازی نویسنده داشته اسـت. شـخصیت، محوری ترین عنصر
داستانی در دیدگاه دستغیب اسـت. او بـهترین شـخصیت پردازی را در آفرینش شخصیتی
همه جانبه که نـمودار خـصوصیات ویژه طـبقه اجـتماعی خـود باشد، می دانـد.
نکته :
نقد در لغت به معنی « جدا کردن دینار و درهم سره از ناسره و تمیز دادن خوب از بد و
بهین چیزی برگزیدن » است.
در اصطلاح ادب، تشخیص محاسن و معایب سخن و نشان دادن بد و خوب اثر ادبی است
نقد یعنی تبدیل ذوق به معیار.
در گذشته هدف از نقد بررسی و یافتن منظور نویسنده بود . اما امروزه در ادبیات نوین
نظر و حس مخاطب ارزشمند است.
در گذشته تصور از نقد کوبیدن و انتقاد و بیان نقاط ضعف یک اثر هنری بود اما امروزه
جایگاه نقد و منتقد عوض شده و مخاطب یا منتقد به اندازه ی نویسنده در تولید اثر حق
دارد.
نقد خوب به اندازه ی خود اثر ارزش دارد زیرا بارها معنا را باز آفرینی می کند.
نقد ادبی کاری خلاق است و گاه منتقد ادبی به اندازه صاحب اثر باید دارای ذوق و خلاقیت
باشد، با این فرق که نویسنده و شاعر ضرورة اهل فضل و به صورت خودآگاه آشنا به
همه فوت و فنهای علوم ادبی نیست، حال آنکه منتقد ادبی باید دقیقاً به علوم ادبی آشنا
باشد تا از آنها به عنوان ابزاری در تجزیه و تحلیل عوامل علوّ آن اثر ادبی بهره گیرد.از
سوی دیگر منتقد گاهی به عنوان واسطای بین نویسنده و خواننده عمل می کند و باعث
می شود تا خواننده متون طراز اول را به سبب برجستگی و تازگیشان که معمولاً با ابهام
و اشکال همراهند فهم کند.معمولاً آثار ادبی والا را فرهیختگان می ستایند
– نقد ادبی، مانع از آن می شود که گزافه گویان و مدعیان دروغین بتوانند آثار بی ارزش
خود را به جویندگان و طالبان هنر عرضه کنند.و عبدالعلی دستغیب توانسته است بدون
هیچگونه حب و بغضی یک اثر ادبی را تجزیه و تحلیل نموده و نقاط ضعف و قدرت آنرا
بازگو نماید .
عبدالعلی دستغیب اینک در نود و سه سالگی به سر می برد و با بیماری دست بگریبان
است و در زادگاهش شیراز زندگی می کند .
آثار
مقالهای از دستغیب در روزنامهٔ اطلاعاتِ ۳۱ خردادِ ۱۳۵۲. دستغیب بعدها این مقاله را
بازنوشت و در کتابِ گرایش های متضاد در ادبیات معاصر ایران (۱۳۷۱) منتشر کرد.
- نقد و پژوهشهای ادبی و تاریخی
- تحلیلی از شعر نو پارسی انتشارات صائب ۱۳۴۵
- شیوه نگارش نشر سپهر ۱۳۴۶
- پیام آوران عصر ما سورن کییرکگور نیچه داستایفسکی کافکا نشر سپهر ۱۳۴۸
- سایه روشن شعرنو پارسی انتشارات فرهنگ ۱۳۴۸
- هنر و واقعیت مرکز نشر سپهر ۱۳۴۹
- نقد آثار شاملو نشر چاپار ۱۳۵۲
- نقد آثار غلامحسین ساعدی نشر چاپار
- هنرمند گذشته و آینده فرهنگی نشر آگاه ۱۳۵۲
- نقد آثار صادق چوبک نشر کانون پازند ۱۳۵۳
- فلسفههای اگزیستانسیالیسم نشر بامداد ۱۳۵۴
- نقد آثار محمدعلی جمال زاده نشر چاپار ۱۳۵۶
- نقد آثار کسروی انتشارات بازنده ۱۳۵۷
- هجوم اردوی مغول به ایران نشر علم ۱۳۶۷
- گرایشهای متضاد در ادبیات معاصر ایران نشر خنیا ۱۳۷۱
- فلسفه تاریخ هگل نشر بدیع ۱۳۷۳
- از حافظ به گوته نشر بدیع ۱۳۷۳
- نگاهی به مهدی اخوان ثالث انتشارات مروارید ۱۳۷۳
- نقد آثار و اندیشههای داستان نویسان بزرگ غرب نشر پیام امروز ۱۳۷۷
- نقد آثار بزرگ علوی نشر ایما ۱۳۷۸
- نقد آثار محمود دولتآبادی نشر ایما ۱۳۷۸
- حافظ شناخت نشر علم دوره دو جلدی بی تا ۱۳۷۸
- نقد آثار صادق هدایت مرکز نشر سپهر
- فلسفه نیچه نشر پرسش ۱۳۷۹
- کالبد شکافی رمان فارسی نشر سوره مهر ۱۳۸۳و…..
Recent Comments/نظرات اخیر