دکتر محمد خزائلی دانشمند و محقق نابینای معاصر و بنیانگذار انجمن حمایت از نابینایان به شمار می  رود . انسانی که بیشتر عمر و وقت خویش را به تأسیس چندین مؤسسه فرهنگی بزرگ و غنی و تالیف آثار متعدد در راه آموزش و احقاق حقوق و اعتلای فرهنگ و ایجاد اشتغال و… نابینایان صرف کرده است محمد خزائلی در ۱۲۹۳ خورشیدی در کره رود اراک دیده به جهان گشود و در حالی که تنها   ۱۸ ماه داشت به علت ابتلا به بیماری آبله، بینایی‌ خود را از دست داد. پدرش آقا محمدرضا که نمي خواست پسرش بي سواد بماند، او را گذاشت مکتب تا درس و قرآن ياد بگيرد،  .محمد کوچک در مکتب شروع به يادگيري کرد، به روش گوش دادن و حفظ کردن.آقا محمد خيلي با هوش بود و زود همه چيز را ياد مي گرفت و به خاطر مي سپرد. با وجود نابینایی دوران ابتدایی را بدون هیچ مشکلی به پایان رسانید.

 در۱۲ سالگی   قرآن را کامل حفظ بود،  به گونه ای که اگر يک آيه  خوانده  می شد دنبالش را مي گرفت و تا آخرمی خواند.

محمد کوچک با اين که نابينا بود تلاش زياد ي براي ياد گرفتن مي کرد .

آقا محمد شاگرد ممتاز بود، همه ي دوران ابتدايي را با معدل بيست تمام کرد تا اين که در دوران متوسطه بعد از گذراندن موفق امتحانات شفاهي نتوانست در امتحانات کتبي شرکت کند. به خاطر اين که نمي توانست بنويسد و آن سال نتوانست مدرک متوسطه اش را بگيرد. ولي محمد که دست بردار نبود. 2 سال تمام با کمک پدر و مادرش نامه نگاري کرد به اين طرف و آن طرف تا توانست به کمک يک منشي امتحان بدهد. چند وقت بعد به تهران رفت و در امتحانات متفرقه ي ششم متوسطه شرکت کرد و در رشته ي ادبي مقام اول کشور را کسب کرد و يک مدال علمي گرفت. پس از آن، در سال 1325 از دانشکده حقوق و در سال 1329 از دانشکده ادبيات دو ليسانس دیگر خود را اخذ نمود و باز هم با پشتکار عجيب و ذوق تحصيل علم و دانش که در نهاد او منحصر به فرد بود تحصيلات عاليه ‌ي خود را ادامه داد تا جايي که در سال 1332 در رشته‌ي ادبيات فارسي دکترا گرفت که رساله خود را  به روشنگری درباره «اعلام قرآن» اختصاص  داد.

همچنین، در سال 1336 از دانشکده حقوق (رشته قضايي) دانشگاه تهران، دومین دکترای خود را اخذ نمود. موضوع رساله وی «مسئولیت مدنی کارفرما، ناشی از عمل کارگر» می باشد.

دکتر  محمد خزائلی علاوه بر فارسی، به سه زبان عربی و فرانسه و انگليسی تسلط کامل داشت و به زبان آلمانی نیز آشنا بود؛ به تصديق اغلب دانشمندان و اهل فن، در علوم مذهبي و ادبيات عرب، معقول و منقول، تصوف، علم تفسير، حقوق اسلام و مذهب شناسي در زمان خود جزء سرآمدان به ‏شمار می‏ رفت .

 در يکي از کلاس ها عاشق يکي از شاگردهايش «صديقه عظيمي» شد، با هم ازدواج کردند و صاحب هشت  فرزند شدند  .

از آن به بعد صديقه خانم کتاب ها را براي آقا محمد مي خواند،  ادبيات عربي را ياد گرفت، فلسفه ي قديم، عرفان، فقه و اصول علم، کلام، تاريخ اسلام و….

محمد کوچک نابينا که حالا دکتر محمد خزائلي نام داشت و به محمد نابغه شهرت پيدا کرده بود، بنيان گذار اولين مدرسه ي شبانه روزي در ايران و مؤسس اولين انجمن حمايت از نابينايان کشورگردید.

62 سال از عمرش گذشت، قبل از مرگش يک هفته در اغما بود و بعد رفت.

قبل از رفتنش 39 کتاب ارزنده نوشت. حالا مؤسسه هاي زيادي به ياد دکتر خزائلي و با نام او مشغول فعاليت هستند.

محمد خزائلي در سال 1341 آموزشگاه خزائلي را در اراک تأسيس کرد و بعدها آموزشگاه‌هاي متعدد خزائلي را در تهران بنياد نهاد و تمام آموزشگاه‌ها را شخصاً مديريت مي ‌کرد. او همچنین، بنيانگذار اولين مدارس شبانه در ايران است.

 تأسیس انجمن هدايت و حمايت نابينايان ايران و سپس آموزشگاه نابينايان بزرگسال، از دیگر اقدامات مهم خزائلی است که در زندگی نابینایان به‏ ویژه در زمینه آموزشی و فرهنگی بسیار تأثیرگذار بود.

در گذشت

 سرانجام محمد خزائلی، پس از شش دهه تلاش خستگی ناپذیر در سن 61 سالگی در 22 خرداد 1353 شمسی دار فانی را وداع گفت  و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

آثار و تالیفات

خزائلی علاوه بر اینکه به آموزش بنیادها و نهادهای ادبی خدمتی بسزا کرد، آثار بی نظیری از خود بر جای گذاشت، تألیفات او درباره اعلام و احکام قرآن، حکمت مشاء، منطق، فلسفه شرق، منطق نظری و عملی از جمله منابع و مأخذ تحقیقات قرآنی، فلسفی و منطقی به شمار می آیند. وی همچنین کتاب های دیگری در زمینه روانشناسی و زیبا شناسی به دانش پژوهان هدیه کرده  است   از دیگر آثار وی می توان به فلسفه اسلام، تحقیق در اعلام قرآن، شرح بوستان و گلستان سعدی و نهج‌البلاغه اشاره کرد. این محقق توانا که به زبان‌های عربی، فرانسه و انگلیسی تسلط کامل داشت، کتاب های متعددی را ترجمه کرد و علاوه بر ترجمه چندین اثر، کتاب‌های متعددی را به رشته تحریر درآورد. به طور کلی خزائلی در مدت ۶۲ سال زندگی پرثمر خود ۳۹ کتاب ارزنده تألیف کرد که اغلب آن‌ها در دانشگاه‌ها و مدارس علمیه تدریس می ‌شود. یکی از ویژگی‌های بارز خزائلی که بارها از طرف دانش‌آموزان، شاگردان، دوستان و افراد نابینا در ارتباط با وی به آن اشاره شده، حافظه بسیار قوی بود. روایت‌هایی که هر فرد منصفی را به شگرف وامی دارد به عنوان مثال  شایسته خزائلی فرزند ارشد وی در یکی از خاطرات خود نقل می ‌کند «شعری چند صفحه ای از ابوالعلاء معری را تنها یک بار و آن هم به علت فقدان تبحر در متون عربی به سختی برای پدرش خوانده و سپس خزائلی آن شعر چند صفحه‌ای را بی ‌کم و کاست به حافظه سپرده و بدون اشکالی بازگو کرده است».