خلیج فارس نامی که جاودان است

وطن یعنی سرای ترک تا پارس
وطن یعنی خلیج تا ابد فارس

درچند روز اخیر یکی از خبر گزاری ها خبر بی اساسی را انتشار داد که با واکنش مردم
ایران و دانایان به علم جغرافیا مواجه شد . این خبر گزاری به شیوه « یکی از مقامات که
نخواست نامش فاش شود » و یا « گفته می شود » و یا « می گویند » و… این موضوع را
عنوان نمود که قرار است در سفر ترامپ به عربستان نام خلیج همیشگی فارس خلیج عربی
عنوان شود ! این خبر بی اساس موجی از اعتراض برانگیخته و موجب عصبانیت مردم وطن
ما گردیده است .
نام تاریخی این پهنه آبی، همواره با نام‌های سرزمین ایران پیوند داشته و در زبان‌های
گوناگون، ترجمه یا معادل «خلیج فارس، بحر فارس و دریای پارس» بوده است. همچنین
در تمام سازمان‌های بین‌المللی نام رسمی، «خلیج فارس» است، سازمان آب‌ نگاری
بین‌المللی از نام «خلیج ایران» که آن را معادل (خلیج فارس) دانسته است برای این خلیج
استفاده می‌کند.

پیدایش

زمین‌شناسان معتقدند که در حدود پانصد هزار سال پیش، صورت نخستین خلیج فارس در
کنار دشت‌های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان، بر اثر تغییر در ساختار درونی
و بیرونی زمین، شکل ثابت کنونی خود را یافت. خلیج فارس در آغاز، بسیار پهناور بوده
به‌ طوری‌که تا اواخر دوره سوم زمین‌ شناسی، بیشتر جلگه‌های برازجان، بهبهان و
خوزستان ایران تا کوه‌های زاگرس در زیر آب بوده‌اند.
خليج فارس، شيار هلالي شكلي است كه بيش از يك چهارم ذخاير فسيلي جهان را در
خودجاي داده و از طريق درياي عمان به اقيانوس هند و آب‌هاي آزاد راه مي‌يابد. اين
خليج طولي نزديك به ۹۰۰ كيلومتر و پهنايي نزديك به ۲۴۰ كيلومتر دارد و در كشاله و
چين‌خوردگي‌هاي پست و فرو افتاده جنوب زاگرس پديد آمده است.

خليج فارس به مثابه يك راه آبي و دريايي از آغاز تاريخ موقعيت برجسته سياسي داشته
است و به نوعي خاستگاه تمدن‌هاي بزرگ خاور باستان با پيشينه‌اي چند هزار ساله است.
از قرن‌ها پيش عيلامي‌ها از بندر بوشهر و جزيره خارك براي سكنا و كشتيراني و
حكمفرمايي بر سواحل خليج فارس و بازرگاني با هند غربي و دره نيل استفاده
مي‌كردند.اكثر مورخان يوناني از جمله هرودوت معتقدند كه بابلي‌ها وسایل مورد نياز خود
را كه از عربستان و هندوستان تهيه مي‌كردند، از طريق خليج فارس حمل مي‌نمودند.

سابقه تاريخي

خليج فارس از هزاران سال پيش نه تنها توسط ايرانيان، بلكه توسط ملت‌هاي دیگر از جمله
يونانيان و روميان با عنوان «درياي پارسي» ناميده شده است. عرب‌هانيز قرن‌ها آن را
«خليج‌فارس» يا «بحر فارس» ناميده‌اند. خليج فارس با همين نام طي هزاران سال گذشته
شناخته شده و تمامي كشورها و اقوام مختلف از جمله اعراب از اين نام استفاده
كرده‌‌اند.تمام متون قديمي جغرافي جهان از نقشه‌هاي «هكاتايوس» و «بطلميوس» تا آثار
جغرافيدانان و جهانگردان مسيحي و مسلمانان، شعبه‌‌اي بزرگ از اقيانوس هند را كه از
جنوب ايران به موازات بحر احمر تا قلب دنياي قديم پيش رفته است، خليج فارس يا درياي
فارس ناميده‌اند.
«پرسیکون کایتاس» در آثار هرودوت، «مار پرسیان» در نقشه‌های بطلمیوس، و
«الخلیج الفارسی» در کتاب‌های دانشمندانی چون ابن‌حوقل و اصطخری، تنها برخی از
نمودهای این استمرار تاریخی‌اند.
در کنار این نهادها، بسیاری از نقشه‌های تاریخی که در موزه‌ها و کتابخانه‌های جهان
نگهداری می‌شوند—از نقشه‌های اسلامی دوران عباسی تا نقشه‌های اروپایی دوران
رنسانس—همگی به روشنی و صراحت، از این پهنه به عنوان «خلیج فارس» نام برده‌اند.
این نام، همزمان با حفظ پیوستگی تمدنی ایران و نقش مهمش در تاریخ منطقه، سندی است
بر تداوم یک واقعیت جغرافیایی که سیاست‌های زودگذر نمی‌توانند آن را از حافظه جهانی
پاک کنند.
جهان ما دنیای شگفتی هاست ، روایت‌های ساختگی به‌سرعت در فضای مجازی و
رسانه‌ای منتشر می‌شوند، پایبندی نهادهای رسمی بین‌المللی به اصول مستند تاریخی
اهمیتی دوچندان می‌یابد.

استفاده ازنام «خلیج فارس» نه تنها انتخابی بر پایه‌ی احترام به تاریخ، بلکه تعهدی به
حفظ واقعیت‌های جغرافیایی در برابر فشارهای سیاسی و منافع کوتاه‌ مدت است.
نام‌ها بی‌دلیل شکل نمی‌گیرند و وقتی نامی، قرن‌ها در حافظه تاریخ حک شده باشد،
شایسته‌ی آن است که واقعینانه؛ با احترام، و صحت به زبان آورده شود.

بوستون – محمود